نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

تحلیل نشانه‌شناختی نشان‌های برگرفته از بن‌مایه‌های هخامنشی در تخت جمشید با رویکردِ اَبی واربورگ: فرآیندِ ترجمان‌پذیریِ و بازتفسیرِ معنایی‌دیداری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری در گروه فلسفه‌ی هنر، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان ، ایران
2 گروه زبان‌های خارجی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان ، ایران
10.22034/jivsa.2026.567094.1143
چکیده
یکی از سازه‌های باستانی ارجمند برجای‌مانده از ایران باستان، شهر آیینی «تخت جمشید» است که ویژگی‌های زیست‌شناختی و نماد‌شناختی دوران هخامنشی را بر پیکره خود نگاه داشته است. سنگ‌نگاره‌ها بخشی گران‌سنگ از معماری این سازه‌ی شهربنیاد به شمار می‌آیند. امروزه، نشان‌نگاری برپایه‌ی انگاره‌های برجسته و تندیس‌های این سازه‌ی شکوهمند تاریخی، یکی از هنرهای پررونق به شمار می‌آید. نگاه‌داشتِ نمادها و نشانه‌های یادشده و به‌کارگیری بن‌مایه‌های ریشه‌شناختی و دُرونه‌ی معناشناختی آنها می‌تواند نماد‌شناسی ایرانی را بازشناسی نماید. بر این بنیاد، پژوهش‌ پیش روی کوشیده تا با به‌کارگیری رویکرد اَبی واربورگ در تبارشناسی هنری به ریشه‌یابی و واکاوی زبان نشانه و نماد در کالبد این پدیده‌ی باستانی بپردازد، و از رهگذر نشانه‌شناسی و نمادشناسی این بن‌مایه‌ها در فرهنگ هخامنشی، ترجمان‌پذیری آنها را در قالب هنر گرافیک بررسی نماید. از آنجا که رویکرد واربورگ بر واکاوی دیداری و ارزش‌گذاری انگاره‌ها و تکامل در گذر زمان استوار است، این پژوهش می‌کوشد تا پاسخی برای این پرسش بیابد که چگونه انگاره‌های هخامنشی تخت جمشید بر ساختار زبانی‌فرهنگیِ اندیشه‌شناسی نشانه‌ها تأثیرگذاری داشته‌اند؟ کاوش انجام شده در داده‌های فراوانی نیز با یافته‌های رویکرد واربورگی هم‌راستاست. حضور پررنگ بن‌مایه‌های طبیعی و گل‌ها، بسانِ نماد باروری، فراوانی و سامان کیهانی، نماینده‌ی توانایی و برتری است. الگوهای هندسی نماد سامان‌یافتگی و ریزنگری، و ساختار آن نماینده‌ی سازمان‌یافتگی سامان‌مند در دستگاه دیوانی است. بن‌مایه‌هایی چون جام سیمین و نمادهایی چون خوشه گندم، که نماینده‌ی برخورداری و آسایش همگانی می‌باشند، در فرمانروایی هخامنشی بسیار ارزشمند می‌باشند. نقش هنر هخامنشی در طراحی نمادهای ملی و نشان‌های بازرگانی تاثیر ماندگار زبان دیداری هخامنشی در ایران امروزی را نمایش می‌دهد. باززایشِ نشانه‌شناختی نمادهای سنتی و نگاه‌داشتِ پیوندشان با میراث گذشته، یکی از آموزه‌های ارزنده‌ای است که می‌توان از بررسی ترجمه‌گرای هنر هخامنشی آموخت.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 27 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 01 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 04 خرداد 1405