1
استادیار، گروه باستانشناسی و تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، ایران
2
دانشآموخته کارشناسیارشد، گروه گرافیک، موسسه آموزش عالی فردوس، مشهد، ایران
10.22034/jivsa.2025.511819.1114
چکیده
ازجمله نسخههای مصور خطی محفوظ در گنجینه رضوی، لیلی و مجنون مکتبی 1232ق (به شماره ثبت 4926)، حاوی اشعاری با محتوای عاشقانه، شامل 10 تصویرسازی داستانی است. در این بین، نقد تکوینی در تحلیل تصویرسازیها، با تمرکز بر فرآیند خلق اثر، امکان فهم عمیقتری از مسیر شکلگیری ایده، تصمیمگیریهای هنرمند و تأثیر عوامل بیرونی را فراهم میکند. این رویکرد، به جای قضاوت نهایی، بر کشف نقاط عطف خلاقیت و منطق تغییرات در مسیر تولید تصویرسازی تأکید دارد. هدف پژوهش حاضر با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی پاسخ به این پرسش است که مبنی بر نقد تکوینی در نسخۀ مذکور، تصاویر به مثابۀ متن تا چه حد با اشعار به مثابۀ پیشامتن همگرایی و واگرایی داشته و برهمکنش پیشامتن بر متن چگونه بروز یافته است؟ مبنی بر یافتهها، تصویرساز ناشناس این نسخه بهخوبی با اصول تصویری دورۀ خود آشنایی داشته و از تمامی نکات و ویژگیهای این دوره در تصویرسازیهایش بهره برده است. از سویی، متن بهطور کلی با پیشامتن ارتباط مکملگونه دارد، چنانکه هنرمند در مواردی که پیشامتن فاقد توضیحات جزیی بوده است، همچون پوششها و فضاسازی محیطی با رویکرد افزایشی مبنی بر هنجارهای حاکم و باورهای ذهنی خود به ارائه عناصری در متن پرداخته که این جریان موجب جریان همگرایی غالب و واگرایی موردی شده است.
