نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

نقش‌آفرینی حروف فارسی در خلق نشان‌های نوشتاری فرهنگی دهۀ ۵۰ خورشیدی (مطالعه موردی: آثار استادان ممیز و احصائی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد ارتباط تصویری، دانشکده هنر، دانشگاه سوره، تهران، ایران.
2 دکتری پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
10.22034/jivsa.2025.484550.1105
چکیده
حروف فارسی به صورت اشکال انتزاعی و تجرید  پس از سپری کردن دورۀ رمزگذاری، پایۀ اصلی ارتباط تصویری در زمینۀ تایپوگرافی و طراحی نشان‌های نوشتاری است. طراحی نشان‌های نوشتاری به عنوان شناسۀ دیداری و هویت بصری  یک سازمان، محصول‌، خدمات و برند از اهمیّت ممتازی در ارتباط تصویری برخوردار است. حروف به مثابه ندای تصویر با دو رویکرد «ساختار زبانی» و «ساختار زیباشناسی‌» شاکلۀ اصلی نشان‌های نوشتاری را تشکیل می‌دهند و این دو رویکرد به صورت مکملِ همدیگر عمل می‌کنند. بررسی نقش‌آفرینی حروف فارسی در خلق نشان‌های نوشتاری فرهنگی دهه ۵۰ خورشیدی (با مطالعه موردی آثار ممیز و احصائی) موضوع اصلی این پژوهش است. روش این پژوهش، توصیفی-تحلیلی و روش گردآوری منابع اطلاعات، کتابخانه‌ای و الکترونیکی است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که نقش‌آفرینی حروف فارسی در خلق نشان‌های نوشتاری حولِ محور معنا و محتوای موضوع  شکل می‌گیرد؛ به‌‌طوری که شکل بصری حروف بازگوکننده و نمایش‌دهندۀ محتوای موضوع است و در فرآیند طراحی دچار دگرگونی ساختاری و فرمی می‌شود و این دگرگونی‏ها علاوه بر جست‏و‏جوی زیبایی‏شناسانه فرمی، به دنبال مکمل‌سازی  نوشتار و فرم با معنا و محتوا است. یکی از ویژگی‌های اصلی و بارز خط فارسی؛ پیوستگی و اتصال حروف در آن است که موجب ایجاد فرم‌ها و اشکال متنوع می‌شود. وجود مشابهت‌های فرمی در بعضی از حروف و ترکیب‌بندی بصری آن‌ها با کرسی‌بندی‌های متعدد نسبت به یکدیگر، موجب ایجاد فرم‏های خلاقانه، ریتم و همگون‌سازی در طراحی نشان‌های نوشتاری می‌شود.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 02 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 22 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 26 دی 1403