ترانة آبی نام شعری از احمد شاملو است. بررسی وضعیت حوض‌خانه و بناهای دیگر واقع در آن، موضوع پژوهش مقالة حاضر است. پرسش پژوهش این است که از دیدگاه هنر تجسمی، سازه‌های موجود در حوض‌خانه چه ویژگی یا طرح و ساختی دارند و چگونه می‌توان به کیفیت و طرح آنها پی برد. هدف پژوهش یافتن پرکاربردترین ارکان معماری ایرانی است که در زبان شعر تجلی یافته است. در این پژوهش سعی شده است تا با استفاده از منابع فرهنگی، ادبی و هنری، سازه‌های اصلی حوض‌خانه، نوع ساخت آن، ساختمان‌های متنوعی که در ساخت آن به کار رفته، فرم بیرونی آن و میزان کارکرد هنری سازه‌های طراحی شده، مطالعه و بررسی شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هنر معماری ایرانی اولا هم در زندگی عادی و عمومی مردم نقش دارد و هم در زبان شعر و ادبیات؛ ثانیاً در این شعر فرم بیرونی ساختمان، نوع چینش آن، اجزایی مانند ایوان، کاشی، تاق‌ها، رنگ کاشی‌ها و اضلاع آن طوری بیان شده است که می‌توان این مکان را به‌صورت عینی و نمایشی تماشا و در دنیای عادی تجربه کرد. در این‌ پژوهش از روش تحلیلی ـ توصیفی استفاده شده تا مواد، مؤلفّه‌ها و فرصت‌ها به دست آید و حوض‌خانه و سازه-های آن از دیدگاه هنری بررسی گردد. ساختمان حوض‌خانه چگونه با هنر تعامل کرده و سازة خیال‌انگیزی را ساخته است. در این روش پژوهشی، اطلاعات به دست آمده طبقه‌بندی شده، به ‌صورت تطبیقی در ذیل سرفصل‌های مشخصی مطالعه می‌شود.