نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

تحلیل نقش الهه مادر در دستبافته‌های ایران و ترکیه با تاکید بر پیشینه تاریخی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 مدرس گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
10.22034/jivsa.2024.434065.1081
چکیده
پرسش اصلی تحقیق حاضر چیستی تشابهات و تفاوت‌های شکلی و معنایی نقوش هندسی دستبافته‌های ایران و ترکیه است که مرتبط با فلسفه ستایش الهه مادرند. این امکان وجود دارد که بر اساس کشفیات باستان‌شناسی به شناسایی پیشینه این نقوش پرداخته‌ شود. مقاله حاضر در پی جستجو و تشریح این وجوه مشترک تاریخی و تفسیر نقوش بر اساس نظریه الهه مادر و نمادهای وابسته به آن است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است و روش گردآوری مطالب به شیوه کتابخانه‌ای و از طریق تصویرخوانی و یادداشت‌برداری است. روش تجزیه و تحلیل داده‌ها کیفی است. بر اساس یافته‌های پژوهش، متون مذهبی باستانی ایرانی زن را به عنوان مظهر باروری نماینده‌ی مظاهر طبیعی مانند آب و گیاه و زمین بیان کرده‌اند. سه امشاسپند مونث در آیین مزدایی، سپنتا ارمئیتی (فرشته‌ی زمین)، امرتات (سرور گیاهان) و هئورتات (سرور آب‌ها) هستند. این در حالی است که زمین، آب و گیاه که این فرشتگان نگهبان آنند، مظاهر طبیعی هستند که همگی با مفهوم رویش، زایندگی و حیات ارتباط تنگاتنگی دارند. بر اساس تحقیقات باستان‌شناسی باور به الهه مادر از دوران نوسنگی و قبل از آن در تمدن‌های باستانی از جمله ایران و آناتولی وجود داشته‌است و مفاهیم اسطوره‌ای در ادبیات ترکیه نیز این موضوع را تایید می‌کند. این باور مشترک و تعاملات فرهنگی دیگر، سرچشمه تولد سنت تصویری مشترکی است که در دستبافته‌های ایران و ترکیه به چشم می‌خورد. لوزی شاخ‌دار و پیکره نشسته هندسی با بازوها و پاهای گسترده یکی از این نقشمایه‌هاست. این نقوش اغلب با مفاهیم باروری و زندگی مرتبط هستند.
کلیدواژه‌ها

دوره 2، شماره 4
اسفند 1402
صفحه 167-178

  • تاریخ دریافت 15 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 20 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 28 اسفند 1402