نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

تحلیل مناسبات قدرت و رنج درتصویرگری‌ مرتضی ممیز برای داستان "ملکوت"خوانشی براساس نظریه جان برگر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه نقاشی، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده هنرشوشتر، اهواز، ایران
2 استادیار، گروه نقاشی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.
10.22034/jivsa.2026.580944.1167
چکیده
تعامل میان ادبیات و هنرهای تجسمی در ایران، با ظهور آثاری نظیر داستان "ملکوت" بهرام صادقی و تصویرسازی‌های مرتضی ممیز به تجارب تازه و نوینی در پیوند متن و تصویر دست ‌یافت. این پژوهش با رویکردی انتقادی و با هدف واکاوی چگونگی بازنمایی مفاهیم ادبی چون رنج، انزوا و مناسبات قدرت در تصویرسازی‌های مرتضی ممیز" برای داستان "ملکوت" می‌پردازد. مطالعه حاضر در پی پاسخ به این سؤال است: تصاویر ممیز برای داستان "ملکوت" چگونه با بهره‌گیری از راهبردهای بصری، مفاهیم رنج، بحران هویت و مناسبات قدرت را در پرتو آرا برگر بازنمایی می‌کنند؟ این پژوهش از نظر هدف بنیادی- کاربردی و از حیث روش توصیفی- تحلیلی با رویکردی کیفی است. داده‌ها به شیوه‌ کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند. گزینش نمونه‌های مطالعاتی هدفمند، شامل سه تصویر از 9 تصویر برای داستان "ملکوت" از آثار ممیز است. تحلیل تصاویر با تکیه بر مفاهیم اصلی آرای جان برگر، شامل شیوه دیدن، رابطه دیدن و دانستن، زمینه تولید معنا، رمزآلودسازی، و با تمرکز بر مؤلفه‌های تحلیلی مناسبات قدرت، ایدئولوژی بصری و نگاه خیره انجام شده‌است. ضرورت این پژوهش از دو سو نشأت می‌گیرد: نخست، کمبود مطالعات نظام‌مند درباره تعامل متن و تصویر در ادبیات معاصر ایران، و دوم، نیاز به بازخوانی انتقادی آثار ممیز در پرتو نظریه‌های معاصر هنر. یافته‌ها حاکی از آن است که ممیز با به ‌کارگیری عناصری چون حذف و یا محوشدگی چهره‌، تحریف بدن، حذف پس‌زمینه و سازمان‌دهی روابط شخصیت‌ها، موفق به خلق روایتی بصری همسو با فضای پوچ‌گرایانه داستان صادقی شده‌است. این راهبردها، مضامینی چون رنج و انزوای بشر، بحران هویت را از سطح روایت کلامی به تجربه‌ای دیداری تبدیل کرده‌ و مناسبات قدرت را از خلال ساختار تصویر آشکار ساخته‌اند. همچنین نتایج نشان می‌دهد که این تصویرسازی‌ها، ضمن حفظ پیوند با متن ادبی، از استقلال نسبی در تولید معنا برخوردارند و در پرتو مفاهیم بنیادین برگر قابلیت تبیین دارند.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 19 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 24 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 20 مهر 1405