نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

شناسایی مؤلفه‌های الگوی تعاملی آموزش مجازی برای ارتقای سواد بصری و تفسیر آثار هنرهای تجسمی در موزه‌های هنر اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی گروه موزه، دانشکده مرمت و باستان شناسی، دانشگاه هنر شیراز، ایران
2 استاد گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران
10.22034/jivsa.2026.586203.1191
چکیده
با گسترش روزافزون فناوری‌های دیجیتال و تغییر در شیوه‌های یادگیری، نقش آموزشی موزه‌ها بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. در این میان، موزه‌های هنراسلامی نیز برای پاسخ‌گویی به نیازهای مخاطبان جدید، ناگزیر از بهره‌گیری از ظرفیت‌های آموزش مجازی هستند. با وجود این، بسیاری از این موزه‌ها هنوز از یک چارچوب آموزشی منسجم و تعاملی برخوردار نیستند که بتواند درک بصری مخاطبان را ارتقا داده و توانایی آنان را در مشاهده، تحلیل و تفسیر آثار هنرهای‌تجسمی تقویت کند. از این رو، پژوهش حاضر با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های مؤثر در طراحی یک الگوی تعاملی آموزش مجازی و ارائه الگویی متناسب با ویژگی‌های موزه‌های هنراسلامی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از حیث رویکرد، کیفی است و با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد اجرا شده است. مصاحبه‌شوندگان پژوهش را ۱۲ نفر از استادان دانشگاه و صاحب‌نظران حوزه‌های موزه‌داری، هنرهای تجسمی، آموزش‌هنر و فناوری آموزشی تشکیل دادند که به شیوه نمونه‌گیری‌هدفمند انتخاب شدند. داده‌های مورد نیاز از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. حاصل تحلیل داده‌ها استخراج ۷۷ کد باز بود که در چند مقوله محوری شامل «محتوای آموزشی چندلایه»، «تعامل‌گرایی و غوطه‌وری دیجیتال»، «طراحی مخاطب‌محور و شخصی‌سازی‌مسیر یادگیری»، «تسهیل‌گری‌آموزشی» و «یادگیری مشارکتی» سازمان یافت. همچنین برای بررسی اعتبار الگوی طراحی‌شده از روش لاوشه و شاخص‌های CVR، CVI و S-CVI استفاده شد که نتایج آن نشان‌دهنده اعتبار محتوایی مطلوب الگو بود. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که آموزش مجازی در موزه‌های هنراسلامی زمانی اثربخش خواهد بود که بر محتوای چندرسانه‌ای غنی، تعامل فعال مخاطب با آثار هنری، بهره‌گیری از فناوری‌هایی مانند واقعیت افزوده و واقعیت‌مجازی، و نیز طراحی مسیرهای یادگیری متناسب با نیازها و ویژگی‌های مخاطبان استوار باشد. به‌کارگیری این الگو می‌تواند به ارتقای سوادبصری، تقویت مهارت‌های تفسیری، گسترش یادگیری مستمر، تقویت هویت فرهنگی، افزایش دسترسی عمومی به آموزش‌های هنری و در نهایت ارتقای نقش آموزشی و اجتماعی موزه‌های هنراسلامی منجر شود.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 30 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 19 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 07 شهریور 1405