مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

ترجمان فرهنگی در جادۀ ابریشم: آمیزش هنری دربار تیموری و دودمان مینگ در سدۀ پانزدهم میلادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، ایران؛ مربی، موسسه آموزش عالی فردوس، مشهد
2 استاد، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استاد بازنشسته گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/jivsa.2026.582445.1172
چکیده
روابط سیاسی و هنری دربار تیموریان و دودمان مینگ در سدۀ پانزدهم میلادی، فصلی تعیین‌کننده از تبادلات شبکۀ جادۀ ابریشم است. پژوهش‌های پیشین در بیشتر موارد با گسست تاریخ دیپلماسی از تحلیل‌های سبک‌شناختی، به درکی تقلیل‌گرایانه و متکی بر تأثیرپذیریِ انفعالی دست یافته‌اند. پژوهش حاضر به‌منظور گذر از این نگاه تک‌بُعدی، سازوکارهای پنهانِ این تعاملات را با اتکا بر مفهوم «ترجمان فرهنگی» و چارچوب نظری «آمیزش فرهنگیِ» پیتر برک واکاوی می‌کند. هدف بنیادین این پژوهش، تبیین چگونگی زایش سبک‌های هنریِ ترکیب‌گرا از بطن مناسبات سیاسی و فرهنگ مادی است. بدین‌منظور، مطالعۀ پیش‌رو با بهره‌گیری از رویکرد کیفی و راهبرد تطبیقی‌ـ‌تفسیری، سه حوزۀ فناوری کاغذسازی، آرایه‌های نسخ خطی و سفالینه‌های آبی‌وسفید (در کنار نگارگری، معماری و منسوجات) را در جایگاه کانون‌های انتقال مادی بررسی می‌کند. جامعۀ تحلیلی بر تقاطع نظام‌مند این شواهد مادی با چهار روایت سترگِ متنی استوار است: «سالنامۀ مینگ‌ شی‌لو»، «سفرنامۀ غیاث‌الدین نقاش»، «گزارش‌های چن‌ چنگ» و «سفرنامۀ کلاویخو». این متون از منظرهای گوناگونِ عقیدتی (کارگاهی، دولتی، میدانی و بیرونی)، با کاربست روش تحلیل گفتمان انتقادی و خوانش شکل‌شناسانه تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ورود اشیا و نقش‌مایه‌های چینی (چون اژدها، ققنوس، ابر و نیلوفر آبی) به کارگاه‌های تیموری به تقلید محض نینجامید؛ بلکه طی فرآیندی پویا از درآمیختگی و بازبسترپردازی، با عاملیت فعال فرستادگان (ایلچیان) و نهادینه‌سازی سیاست‌های درباری، بومی‌سازی شد. این عناصرِ نوپدید به‌گونه‌ای هدفمند در خدمت نظام مشروعیت‌سازی تیموری قرار گرفتند و در تعامل با نظام کیهان‌شناختی مینگ، هویتی نوین یافتند. در نتیجه، پیوند خوانش‌های چندصداییِ متون تاریخی با شواهد مادی ثابت می‌کند که سبک‌های تلفیقیِ این عصر، برآیند برهم‌کنش پیچیدۀ ترجمان فرهنگی بوده‌اند. این رویکرد شبکه‌ای نه‌تنها پرده از مناسبات قدرت و زیبایی‌شناسی در اوراسیا برمی‌دارد، بلکه عاملیت دربار تیموری را در ارتقای جادۀ ابریشم به بستری زاینده برای دیپلماسی هنری و آفرینش‌های دورگه اثبات می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Cultural Translation on the Silk Road: Artistic Exchange Between the Timurid Court and the Ming Dynasty in the Fifteenth Century

نویسندگان English

Amireghbal Heidarpour 1
Hassan Bolkhari Ghehi 2
Yaghoub Azhand 3
1 PhD Candidate, Department of Advanced Art Studies, School of Visual Arts, College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran; Instructor, Ferdows Institute of Higher Education, Mashhad, Iran
2 Professor, Department of Advanced Art Studies, School of Visual Arts, College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Emeritus Professor, Department of Advanced Art Studies, School of Visual Arts, College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Fifteenth-century political and artistic relations between the Timurid court and Ming dynasty constitute a defining chapter in Silk Road exchanges. By frequently divorcing diplomatic history from stylistic analysis, previous scholarship often presents a reductionist understanding predicated on passive receptivity. To transcend this, the present study investigates the mechanisms of these interactions using Peter Burke's framework of "cultural hybridity" and the concept of "cultural translation." This research elucidates how syncretic artistic styles emerged from the nexus of political relations and material culture.
Employing a comparative-interpretative strategy, this study examines papermaking, manuscript illumination, and blue-and-white ceramics—alongside painting, architecture, and textiles—as primary conduits of material transmission. The analytical corpus systematically intersects this material evidence with four monumental texts: the Ming Shilu, Ghiyath al-Din Naqqash’s travel diary, Chen Cheng’s diplomatic reports, and Ruy González de Clavijo’s embassy account. Through critical discourse analysis and morphological reading, these texts are scrutinized across diverse ideological vantage points, encompassing atelier, state, field, and external perspectives.
Findings indicate the influx of Chinese motifs (dragon, phoenix, cloud, lotus) into Timurid ateliers did not result in mere imitation. Instead, they were localized through dynamic amalgamation and recontextualization, driven by envoy (ilchi) agency and institutionalized court policies. These assimilated elements strategically served the Timurid legitimation apparatus, acquiring novel identities through dialectical engagement with Ming cosmology. Synthesizing polyphonic historical readings with material evidence demonstrates these hybrid styles were the corollary of complex cultural translation. This network-oriented approach elucidates Eurasian intersections of power and aesthetics, substantiating the Timurid court's active agency in elevating the Silk Road into a generative platform for artistic diplomacy.

کلیدواژه‌ها English

Cultural Diplomacy
Cultural Translation
Cultural Hybridity
Timurid Art
Ming Art

مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 16 خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 30 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 13 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 16 خرداد 1405