مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

تحلیل ریخت‌شناسانه ظرف‌پیکره‌های زرین‌فام با فرم هارپی، متعلق به عصر ایلخانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران
2 استاد گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران
10.22034/jivsa.2025.548370.1134
چکیده
پیکره‌سازی در ایران تقریبا با گام‌های اولیه تمدن در این سرزمین کهن آغاز می‌شود. در این‌میان ظرف‌پیکره‌ها، گونه‌های هنری فاخری هستند که علاوه بر دارا‌ بودن جنبه‌های زیباشناسانه، کاربردی بودند و به فرم‌های گوناگونی از جمله اشکال انسانی، حیوانی، پرندگان و ریخت‌های تلفیقی (هارپی)، ساخته شده‌اند. در این میان، ظروف پیکره‌گون با فرم هارپی به سبب به همراه‌داشتن توأمانی دو پیکره انسان و حیوان، کمیاب‌ بودن و هم‌چنین به لحاظ دارا بودن ساختار فرمی زیبا و ترکیب‌بندی دقیق، جایگاه ویژه‌ای را در بین دیگر اشکال دارا می‌باشند. با ورود اسلام به ایران و ساخت لعاب زرین‌فام، این لعاب درخشان با انعکاس طلاگونه‌اش به بستر آثار سفالی از جمله ظرف‌پیکره‌ها نیز راه پیداکرد و به دنبال آن ظرف‌پیکره‌های زرین‌فام کم‌نظیری به‌ویژه در عصر ایلخانی خلق‌گشتند که تا به امروز جایگاه بسیار ارزشمندی را به خود اختصاص داده‌اند. در این پژوهش قصد بر این است که ویژگی‌های ریختی و فرمی ظرف‌پیکره‌های زرین‌فام که با فرم هارپی و در دوره تاریخی ایلخانی ساخته شده‌اند، مورد مطالعه قرار گیرند. پرسش‌های مقاله حاضر این است: چه ویژگی‌های ریخت‌شناسانه‌ای در ظرف‌پیکره‌های زرین‌فام دوره ایلخانی که با فرم هارپی ساخته شده‌اند، مشهود است؟ و فرم و ریخت این ظروف پیکره‌گون چیست؟
برای دستیابی به پاسخ این سوالات در گام نخست تلاش‌شده که ظرف‌پیکره‌های زرین‌فام عصر ایلخانی که با فرم هارپی ساخته شده‌اند، معرفی گردند و در ادامه به منظور کشف ویژگی‌های ریخت‌شناسانه آن‌ها، فرم و ساختار آثار مورد تحلیل و بررسی قرار‌ گیرند. نتایج تحقیق نشان می‌دهند ظروف پیکره‌گون با فرم هارپی در عین رعایت دقیق اندازه‌ها، تناسبات و مولفه‌های ساختاری، نقوش زیبا و متعددی را به نمایش گذاشته و توأمانی همزمان دو پیکره، ارزندگی این آثار را در بین دیگر ظرف‌پیکره‌های زرین‌فام چندین برابر کرده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Morphological Analysis of Golden Figurines in the form of a Harpy, belonging to the Ilkhanid era

نویسندگان English

Mohammad Zohdi 1
Hasan Bolkhari Ghohi 2
1 PhD student in Art Research, Faculty of Advanced Studies, University of Tehran, Iran
2 Professor at Department of Advanced Art Studies, Faculty of Fine Arts, University of Tehran, Iran
چکیده English

Statue-making in Iran begins almost with the early stages of civilization in this ancient land. Among them, figurine vessels are a luxurious art form that, in addition to having aesthetic aspects, were also practical and were made in various forms, including human, animal, bird and composite forms (harpy). Among them, figurine vessels with the harpy form have a special place among other forms due to their rarity, the combination of human and animal figures, and their beautiful formal structure and precise composition. With the arrival of Islam in Iran and the production of golden glaze, this brilliant glaze with its golden reflection found its way into the context of pottery works, including figurines, and as a result, unique golden figurines were created, especially in the Ilkhanid era, which have occupied a very valuable place to this day. In this research, the intention is to study the morphological and formal characteristics of golden figurines made in the harpy form during the Ilkhanid historical period. The questions of the article are: What morphological characteristics are evident in the golden figurines of the Ilkhanid period, made in the harpy form? And what is the form and mold in these figurine-like vessels? To find answers to these questions, in the first step, an attempt has been made to introduce the golden figurine vessels of the Ilkhanid era, which were made in the harpy form, and then, in order to discover their morphological features, the form and structure of the works are analyzed and examined.

کلیدواژه‌ها English

Morphology
Figurine Vessel
Harpy
Lustreware
Ilkhanid Era

  • تاریخ دریافت 29 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 28 مهر 1404