نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

تحلیل ریخت‌شناسانه ظرف‌پیکره‌های زرین‌فام با فرم هارپی، متعلق به عصر ایلخانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران
2 استاد گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران
10.22034/jivsa.2025.548370.1134
چکیده
پیکره‌سازی در ایران تقریبا با گام‌های اولیه تمدن در این سرزمین کهن آغاز می‌شود. در این‌میان ظرف‌پیکره‌ها، گونه‌های هنری فاخری هستند که علاوه بر دارا‌ بودن جنبه‌های زیباشناسانه، کاربردی بودند و به فرم‌های گوناگونی از جمله اشکال انسانی، حیوانی، پرندگان و ریخت‌های تلفیقی (هارپی)، ساخته شده‌اند. در این میان، ظروف پیکره‌گون با فرم هارپی به سبب به همراه‌داشتن توأمانی دو پیکره انسان و حیوان، کمیاب‌ بودن و هم‌چنین به لحاظ دارا بودن ساختار فرمی زیبا و ترکیب‌بندی دقیق، جایگاه ویژه‌ای را در بین دیگر اشکال دارا می‌باشند. با ورود اسلام به ایران و ساخت لعاب زرین‌فام، این لعاب درخشان با انعکاس طلاگونه‌اش به بستر آثار سفالی از جمله ظرف‌پیکره‌ها نیز راه پیداکرد و به دنبال آن ظرف‌پیکره‌های زرین‌فام کم‌نظیری به‌ویژه در عصر ایلخانی خلق‌گشتند که تا به امروز جایگاه بسیار ارزشمندی را به خود اختصاص داده‌اند. در این پژوهش قصد بر این است که ویژگی‌های ریختی و فرمی ظرف‌پیکره‌های زرین‌فام که با فرم هارپی و در دوره تاریخی ایلخانی ساخته شده‌اند، مورد مطالعه قرار گیرند. پرسش‌های مقاله حاضر این است: چه ویژگی‌های ریخت‌شناسانه‌ای در ظرف‌پیکره‌های زرین‌فام دوره ایلخانی که با فرم هارپی ساخته شده‌اند، مشهود است؟ و فرم و ریخت این ظروف پیکره‌گون چیست؟
برای دستیابی به پاسخ این سوالات در گام نخست تلاش‌شده که ظرف‌پیکره‌های زرین‌فام عصر ایلخانی که با فرم هارپی ساخته شده‌اند، معرفی گردند و در ادامه به منظور کشف ویژگی‌های ریخت‌شناسانه آن‌ها، فرم و ساختار آثار مورد تحلیل و بررسی قرار‌ گیرند. نتایج تحقیق نشان می‌دهند ظروف پیکره‌گون با فرم هارپی در عین رعایت دقیق اندازه‌ها، تناسبات و مولفه‌های ساختاری، نقوش زیبا و متعددی را به نمایش گذاشته و توأمانی همزمان دو پیکره، ارزندگی این آثار را در بین دیگر ظرف‌پیکره‌های زرین‌فام چندین برابر کرده است.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 29 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 28 مهر 1404