نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

خوانش بصری سه نگاره از نسخه ورقه و گلشاه سلجوقی با نظر به اصول ادراک دیداری گشتالت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی‌ارشد تصویرسازی، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر، تهران، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد تصویرسازی، دانشکده هنر، دانشگاه نیشابور، ایران
10.22034/jivsa.2025.546664.1131
چکیده
منظومه ورقه و گلشاه در زمره قدیمی‌ترین آثار حماسی و عاشقانه‌ای است که در عصر سلجوقی تصویر شده است. پژوهش حاضر بر خوانش دیداری یکی از کهن‌ترین نسخ منظوم در کتاب‌آرایی ایرانی، از منظر ادراک دیداری گشتالت تمرکز دارد. ویژگی‌های ساختاری نگاره‌های این نسخه بستری مناسب جهت مطالعه تصویر براساس این نظریه را فراهم کرده است. گشتالت رویکردی است که ابتدا در روانشناسی و سپس در اوایل سده بیستم در مطالعات هنر مورد اقبال قرار گرفت. در عین حال، این رویکرد در خوانش نگارگری ایران کمتر مورد توجه بوده است. از این‌رو پژوهش حاضر برآن است به بررسی سه نگاره کمتر مخدوش شده از نسخه ورقه و گلشاه سلجوقی که دارای تعداد عناصر و فرم‌های متفاوتی هستند، بپردازد.
هدف اصلی پژوهش بررسی ارتباط میان اصول هفتگانه گشتالت و ویژگی‌های بصری نگاره‌ها و تعیین میزان پراگنانس هر اصل و عامل در آثار منتخب بوده است. برای نیل به این هدف، این سوالات مطرح است: 1. مطالعه نگاره‌ها براساس نظریه ادراک دیداری گشتالت چگونه ارتباط کیفیات و عناصر بصری را آشکار می‌سازد؟ 2. پراگنانس هر یک از این اصول در هر نگاره به چه میزان است؟ روش تحقیق در این پژوهش توصیفی -تحلیلی بوده و گردآوری داده‌ها به صورت کتابخانه‌ای و اسنادی انجام شده است. مطالعه حاضر از نظر نتایج کاربردی و ازحیث روش کیفی است؛ منطق استدلال در پژوهش از نوع استقرایی می‌باشد. نتایج کلی تحقیق نشان می‌دهد بکارگیری اصول ادراک دیداری گشتالت در تحلیل نگاره‌ها موجب آشکار شدن ساختار بصری، انسجام ترکیب‌بندی و روابط میان عناصر شده و به درک روشن‌تر روایت و هدایت نگاه مخاطب کمک می‌کند.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 21 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 31 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 01 مهر 1404