1
دانشجوی کارشناسی ارشد تصویرسازی، گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر، دانشگاه نیشابور،نیشابور، ایران
2
عضو هیأت علمی گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر، دانشگاه نیشابور،نیشابور، ایران
10.22034/jivsa.2025.539975.1126
چکیده
شاهنامه ابراهیم سلطان، نسخهای نفیس از شاهنامه فردوسی متعلق به مکتب نگارگری شیراز دوره تیموری است که در کتابخانه بادلیان دانشگاه آکسفورد نگهداری میشود. این نسخه که در فاصله سالهای ۸۱۷ تا ۸۳۸ هجری قمری و به سفارش ابراهیم سلطان، فرزند شاهرخ تیموری تهیه شده، شامل ۴۶۸ برگ (۹۳۶ صفحه) و مجموعهای از نگارههای زیبا و منحصربهفرد است. نگارههای این شاهنامه نشانی از گذار هنر نگارگری ایرانی از عناصر چینی به سوی واقعگرایی بیشتر و منظرهپردازی ایرانی دارند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل زبان بصری عناصر گیاهی در پنج نگارهی منتخب با عناوین «فردوسی و شعرای غزنه»، «پادشاهی ضحاک»، «پادشاهی منوچهر»، «دربار ابراهیم سلطان» و «شهبانو و بانوان» انجام شده است. پرسش اصلی آن است که نقوش گیاهی در این نگارهها چه کارکردهای بصری و معنایی دارند و چگونه در ساختار ترکیببندی اثر جای گرفتهاند؟ این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای و تحلیل مستقیم نگارهها صورت گرفته است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که گیاهان در نگارگری این نسخه صرفاً عناصر تزیینی نیستند، بلکه بهمثابه عناصر معنابخش و الهام گرفته از طبیعت، سازماندهندهی فضا و تقویتکنندهی روایت بصری عمل میکنند.