عضو هیات علمی گروه هنر، دانشکده هنر جامعه و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان، کرمان، ایران
10.22034/jivsa.2025.502125.1112
چکیده
کتیبه از جمله عناصریست که در معماری اسلامی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. عنصری که علاوه بر جنبهی معنایی، از جنبه بصری و ظاهری نیز میتواند زیبایی و عظمت فضای معماری را افزون کند. این امر، هنرمندان مسلمان را بر آن داشت تا به نگارش کتیبهها در قالب خوشنویسی و در مواردی همراه با نقوش تزیینی بپردازند، تا ضمن نمایش و تبلیغ کلام خدا و بزرگان دین، فضایی قدسی با جاذبههای روحانی و معنوی در مساجد و اماکن متبرکه به مخاطبین عرضه دارند. از بین خطوط اسلامی، خط ثلث بهعنوان یکی از مهمترین اقلام خوشنویسی بهواسطه قابلیتها و ویژگیهای ارزنده بصری، مورد توجه هنرمندان کتیبهنگار از دوره ایلخانی تا به امروز قرار گرفته است. در این پژوهش با تمرکز بر کتیبههای ثلث واقعشده در هشتی مسجد جامع مظفری کرمان که از نوع طوماری است و دورتادور هشتی را در برگرفته، کوشش شده تا ضمن تشریح کلی اصول بصری و قواعد خوشنویسی مورد استفاده در فن کتیبهنگاری که شاخهای مهم از هنر خوشنویسی است، به بررسی و واکاوی کتیبهها مطابق با اصول و قواعد یاد شده و با در نظر گرفتن محدودیتهای فنی و اجرایی کتیبهنگاری پرداخته شود. یافتههای این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی است، نشان میدهد در نگارش کتیبههای ثلث هشتی؛ اصول بصری و کیفیاتی نظیر ترکیببندی متأثر از کرسی، توازن و تناسب متأثر از نوع شکل حروف و همجواری آنها در کتیبه، ایجاد نظم و هماهنگی متأثر از تکرار و توالی در روابط بین حروف، چه در مفردات و چه در اتصالات و در ارتباط با سایر اجزای کتیبه (اعراب و نقوش تزئینی) مورد توجه هنرمندی خوشنویس و آگاه به فنون کتیبهنگاری بوده است. در این میان مضمون کتیبهها (آیات پایانی سوره حشر) و تناسب مفاهیم آن با ویژگیهای فضای هشتی، تاثیر بصری کتیبههای ثلث را در ارائه فضایی باشکوه، لطیف و روحانی افزایش داده است.
پورمند,مهدیه . (1403). بررسی ارزشهای بصری و قواعد خوشنویسی در نگارش کتیبههای خط ثلثِ هشتی مسجد جامع مظفری کرمان. نشریه مطالعات بینرشتهای هنرهای تجسمی, 3(6), 83-99. doi: 10.22034/jivsa.2025.502125.1112
MLA
پورمند,مهدیه . "بررسی ارزشهای بصری و قواعد خوشنویسی در نگارش کتیبههای خط ثلثِ هشتی مسجد جامع مظفری کرمان", نشریه مطالعات بینرشتهای هنرهای تجسمی, 3, 6, 1403, 83-99. doi: 10.22034/jivsa.2025.502125.1112
HARVARD
پورمند مهدیه. (1403). 'بررسی ارزشهای بصری و قواعد خوشنویسی در نگارش کتیبههای خط ثلثِ هشتی مسجد جامع مظفری کرمان', نشریه مطالعات بینرشتهای هنرهای تجسمی, 3(6), pp. 83-99. doi: 10.22034/jivsa.2025.502125.1112
CHICAGO
مهدیه پورمند, "بررسی ارزشهای بصری و قواعد خوشنویسی در نگارش کتیبههای خط ثلثِ هشتی مسجد جامع مظفری کرمان," نشریه مطالعات بینرشتهای هنرهای تجسمی, 3 6 (1403): 83-99, doi: 10.22034/jivsa.2025.502125.1112
VANCOUVER
پورمند مهدیه. بررسی ارزشهای بصری و قواعد خوشنویسی در نگارش کتیبههای خط ثلثِ هشتی مسجد جامع مظفری کرمان. نشریه مطالعات بینرشتهای هنرهای تجسمی. 1403;3(6):83-99. doi: 10.22034/jivsa.2025.502125.1112