نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

مطالعه تطبیقی جایگاه نقطه در چلیپاهای میرعماد الحسنی و غلامحسین امیرخانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
10.22034/jivsa.2025.488741.1106
چکیده
حدود یک قرن پس از ابداع تعلیق، خط دیگری که بر پایه طبع هنرمند و سلیقه زیباشناختی ایرانیان بود، به ظهور رسید. ملاحت و ظرافت از ویژگی­های نستعلیق است که میرعماد الحسنی در عصر صفوی با حضوری درخشان آثار بدیعی را در این عرصه به نمایش گذاشت. در عصر حاضر غلامحسین امیرخانی از سرآمدان خوشنویسی است و حضوری خیره­کننده در نستعلیق معاصر دارد. وی آثاری را با دانگ­های متفاوت با استادی اجرا کرده است. اولین نکته در یادگیری خوشنویسی نقطه است؛ چرا که شکل­گیری کلمه­ها و سطور تحت تاثیر این عنصر قرار می­گیرند. نقطه می­تواند از جهات مختلف دیگر مانند تاثیر بر خوانایی، جنبه زیبایی و قرار گرفتن در نقاط مختلف کادر مورد توجه باشد. پژوهش­های انجام شده در رابطه با نقشِ نقطه در خوشنویسی به بررسی انواع نقطه­گذاری، روابط میان نقطه­ها و همچنین نقش دانگ در نوشتن نقطه پرداخته­اند. مسئله اصلی در پژوهش حاضر بررسی انواع نقطه در خط نستعلیق (قالب چلیپا) در آثار میرعماد و امیرخانی از لحاظ بصری و همچنین تحلیل قواعد مربوط به رابطه خوشنویسی در آثار هر یک از این هنرمندان است. پرسش اینجاست که جایگاه نقطه و میزان دقت در اجرای انواع نقطه، نقطه­گذاری در راستای شیب کلمات، سطر و خط­ کرسی، تمایل به راست و انتقال معنی با نقطه در عصر صفویه و معاصر در چلیپاهای میرعماد و امیرخانی چگونه است؟ پژوهش حاضر با تکیه بر منابع مکتوب و مشاهده و بررسی آثار دو استاد و از طریق پژوهش اسنادی و به صورت توصیفی- تحلیلی صورت گرفته است. نتیجه­ حاصل از این پژوهش و تحلیل­ها، نشان دهنده­ دقت کار قدما و آگاهی از انواع نقطه­گذاری، تلفیق نقطه­ها، حذف نقطه­ها، نقطه­های مشترک، نقطه­های اضافه، رعایت خلوت و جلوت، رعایت تعادل و توازن در قطعه و حسن ایستایی است.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 23 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 18 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 18 فروردین 1404