نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای هنرهای تجسمی

کنش اجتماعی هنر در بازتاب چهرة قدرت (مورد مطالعاتی نقش‌ برجستة‌ فتحعلی شاه در حال شکار شیر)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه هنرهای تجسمی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
10.22034/jivsa.2025.482985.1104
چکیده
مزیت قدرت اثرگذاری آثار هنری به گونه‌ای که منجر شود کنشی سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و ... از سوی جامعة مخاطبان آن صورت گیرد، از مهم‌ترین کارکردهای اجتماعی آثار هنری به ویژه سنگ‌نگاره‌ها است. این مقاله به مدد رویکردی ترکیبی به خوانش سنگ نگاره‌ای از فتحعلی‌شاه در حال شکار شیر پرداخته تا از یکسو بر اساس بررسی پیش‌متن‌های موثر در شکل‌گیری آن و از سویی دیگر به دلیل قدرت تاثیرگزاری اثر، پاسخ‌گوی این پرسش باشد که بازتاب کنش اجتماعی‌ نقش‌ برجستة‌ فتحعلی‌شاه در حال شکار شیر چیست؟ هدف از تحقیق پیش رو، افزون بر معرفی الگوپذیری هنرمندان عصر فتحعلی‌شاه از سنگ نگاره‌‌های شاهان پیشین، شناخت کنش‌های اجتماعی این اثر است. این مقاله از نوع کیفی است و روش آن تحلیلی است. شیوة گردآوری اطلاعات مقاله افزون بر داده‌های کتابخانه‌ای بر پایة مطالعة اسناد تصویری است. دستاورد مقاله دلالت‌گر آن است که بازآفرینی هنر سنگ‌نگاری عصر فتحعلی‌شاه، همچون پیش‌متنش، صرفا معطوف به یک بازتاب اجتماعی یعنی نمایش چهرة قدرت نبوده است بلکه عهده‌دار کنش‌های اجتماعی متعددی بود از جمله استحقاق شاه بر امر سلطنت، قدرت او در شکست دشمنانش، گسترش باور الهی بودن مقام‌ وی، همسان‌ســازی توانایی او با توانایی شهریاران ایران باســتان و نیز تعامل متقابل هنر با سیاست در خدمت به نظام حاکم. در واکاوی ژرف‌تر،  می‌توان دریافت که قدرت حاکم، بستر شکل‌گیری این طیف از هنر را مهیا ‌ساخت تا خادم اهدافش شود، در عین حال این طیف هم شکل گرفت تا حامی قدرت حاکم باشد و این ویژگی، بازتاب تعامل و پیوند دو جانبه، بین هنر با سیاست است.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 20 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 08 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 18 فروردین 1404