1
دانشجوی کارشناسی ارشد گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
2
استادیار گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.
10.22034/jivsa.2024.432543.1078
چکیده
در هنر نگارگری همواره گرایش به تزیین در مکاتب مختلف وجود داشته است. احمد موسی در زمان مغولان اصولی را برای نگارگری تدوین کرد که در دورهی صفویه به عنوان هفت اصل تزیینی در هنر نگارگری ثبت شد و شکلی منظم و مدون به خود گرفت و در مکاتب تبریز دوم و قزوین پیگیری شد و در انواع هنرها از جمله خوشنویسی، نقاشی و طراحی مرقعات ظاهر گشت. هفت وجه تزیین در هنرهای سنتی ایران عبارتند از: اصل اسلیمی، ختایی، فرنگی، فصالی و نیلوفر، ابر، واق و بند رومی یا گره چینی. در این مقاله منظومه هفت پیکر از خمسه نظامی ۹۳۱ ه.ق به روش توصیفی– تحلیلی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. منظومه مورد نظر دارای هفت نگاره است که توسط شیخزاده و دیگر شاگردان بهزاد تصویرگری شده است. اطلاعات به شیوهی اسنادی و با استفاده و مطالعه منابع مکتوب جمعآوری شده است. روش تحلیل با تکیه بر اصول هفتگانه تزیینی انجام شده است. پرسش اینجاست که در منظومه هفت پیکر تا چه میزان اصول و قواعد تزیینی در ساختار نگارهها مورد استفاده قرار گرفته است؟ هدف از این پژوهش تحلیل هفت نگاره در هفت گنبد است که تمام اصول با ریزبینی و موشکافانه مورد تحلیل قرار خواهد گرفت که باعث شناخت بیشتر در آرایههای به کار رفته در نسخه مذکور می گردد. نتیجه پژوهش نشان میدهد شش اصل در نگارهها به کار برده شده و اصل واق به دلیل اینکه حاشیهها تنها با زرافشان مزین شده مورد استفاده قرار نگرفته است.